İri buynuzlu heyvanların xlamidiozu

İri buynuzlu heyvanların xlamidiozu – inəklərin xroniki xəstəliyi olub, dölətrafı qişaların zədələnməsi, balasalmalarla, vaxtından əvvəl ölü və ya yaşama qabiliyyəti olmayan buzovların doğulması ilə səciyyələnir. Xəstəliyin törədicisiChlamydophila abortus – otlarda, yoluxmuş əşyalarda bir neçə həftə, heyvandarlıq binalarında 5 həftə, pasterizə olunmuş süddə 23 gün yaşama qabiliyyətini saxlayır. Qaynadılma mikroorqanizmləri 2-10 dəq. ərzində məhv edir.

Ilk simptomlar.  Xəstəliyin əsas mənbəyi xəstə və ölmüş xəstə heyvan cəsədləridir. Sağlam heyvanların yoluxması əsasən alimentar və aerogen yolladır. Inəklərdə xəstəlik geniş spekrirli kliniki əlamətlərlə xarakterikdir. Əsas kliniki nişanələr adətən boğazlığın 7-9-cu aylarında, bəzən də 4-cü ayında baş verən balasalmalardır. Xəstəlik qəflətən başlayır, bədən temperaturu 40,5°C yüksəlməkdən başqa heç bir kliniki əlaməti olmur.

Digər simptomlar. Balasalmış heyvanlarda, xüsusən ilk dəfə doğan inəklərdə sonun ləngiməsi, metritlər, vaginitlər inkişaf edir və nəhayət qısırlıq baş verir. Xlamidiozun əsas nişanələri qastroenterokolitlər, poliartritlər, bronxopnevmaniyalar, keratokonyuvitlər, ensefalomielitlərdir. Bu nişanələr eyni vaxtda təzhür etmirlər.

Diaqnozu- Xəstəliyin kliniki əlamətləri və patoloji –anatomik dəyişiklikləri spesifik deyil. Buna görə də diaqnoz məqsədilə laboratoriya üsullarından istifadə edilir.Bunun üçün cinsiyyət yolunun axıntısı , döl pərdəsi, kotelodonlar, xorion qişası və dölün daxili orqanlarından nümunə götürülərək yaxma hazırlanır və mikroskopiya olunur. Patoloji materialdan hazırlanmış yaxmalar  Stamp üsulu ilə boyanır və müayinə zamanı qrup və tək halda hüceyrə daxili və xaricində qırmızı rəngdə 300 – 500 nm böyüklükdə elementar cisimciklər görünür. Bundan başqa yaxmaların boyanması üçün May-Qryunvald, Romanovsi –Gimza, Kastansdo və Makiovello üsullarından  istifadə edilir.

Təfriqi diaqnoz. Xəstəliyi bruselyoz, salmonelyoz, listeriyoz, septospiroz və digərlərindən təfriq etmək lazımdır.

   Müalicəsi:   Xlamidiozun  müalicəsində tetrasiklin qrupu   antibiotikləri   effektli təsir göstərir,lakin  müalicə olunmuş  heyvanların  orqanlarında xlamidiozun törədicisi qala  bilir və təkrar  yoluxma baş verə bilir. Bunu nəzərə alaraq qeyri-sağlam təsərrüfatdan alınmış  bala profilaktik müalicəyə  cəlb olunmalıdır,ona görədə xəstələnib sağalmış inəklərdən rekonvalisent serrum  alınaraq  hər kq  diri çəkiyə 0,7 ml hesabı ilə 2 dəfə 3-cü və 10-cü  günlərdə ineksiya edilir. Xəstə heyvanların  müalicə  effektini yüksəltmək üçün  alınmış serruma heyvanın  hər kq  diri çəkisinə 10 min təsir vahidi  dibiomisin əlavə olunmalıdır . xəstəliyin müalicəsində oksitetrasiklin və ya  tetrasiklindən də istifadə oluna bilər. Müalicə 2 dəfə inyeksiya edilməlidir birinci sutkada hər kq diri çəkiyə 5000 tV  və 8-9 gündən sonra  müalicə  təkrar  edilir.  Xlamidiozun  müalicəsində dibiomisin, ditetrasiklin, tilan, farmazin   yaxşı səmərə verir.

Profilaktika:  Xəstəlik müəyyən edilən zaman həmin ferma qeyri-sağlam elan olunur və  məhdudiyyət qoyulur.Xlamidioza görə qeyri-sağlam təsərrüfatlarda – xəstə təsərrüfatdan heyvanların çıxarılmasına və  həmin  təsərrüfata heyvanların gətirilməsinə  icazə verilməməli, heyvanların qruplaşdırılmasına yol  verilməməli, xəstə heyvanlardan alınmış məhsulların zərərsizləşdirmədən  istifadəsinə  yol verilməməlidir, xəstə təsərrüfata kənar şəxslərin  gəlməsinə  qadağa qoyulmalı,  heyvanların sərbəst  cütləşməsinə yol verilməməlidir, xəstə heyvanlar  saxlanılan binalar gündəlik olaraq  mexaniki  təmizləməklə dezinfeksiya (2 %-li yeyici natrium qələvisi, 5%li formalin və digər) edilməlidir.Yem qalıqları, peyin,döşənək mateerialları və  s. xüsusi  burtlarda toplanıb  biotermik  zərərsizləşdirilməli, xəstə heyvanlardan alınmış balalar ayrıca saxlanılmaqla xüsusi xidmət edən adamlara təhkim olunmalıdır. Qeyri-sağlam  məntəqələrdən məhdudiyyət xəstə  heyvanların  sağalmasından 30 gün və son tamamlama tədbirləri bitdikdən sonra götürülür. Spesifik prifilaktikada  heyvanların  peyvəndlənməsi vacibdir. Bu məqsədlə xlamidioza qarşı inaktivasiya olunmuş kultural  emulsin vaksin işlədilir. Bu vaksin 5 ml olmaqla üç dəfə dərialtı olmaqla vurulur və  6 ay    immunitet  yaradır. 

 Qeyd. İnsanlar xlamidiozla  xəstə heyvanlardan yoluxa bilirlər. Son zamanlar xəstə  heyvanlara  qulluq edənlər arasında artritlərə, pnevmoniyalara, uretritlərə, salpingitlərə  çox təsadüf edilir. Əksər hallarda xəstəlik  insanlarda respirator formada olur.Yoluxma əsasən aerogen,az hallarda  alimentar və təmasla olur. İnsanların xəstəlikdən  qorunması üçün  şəxsi  gigiyena tədbirlərinə  əməl etməsi  vacibdir.

Kənd təsərrüfatı haqqında maraqlı məlumatlar əldə etmək üçü AgroExpert.az saytına daxil olun.